fbpx
Skip to main content
Naslovnica Londonskog ugovora iz 1915.

MIT O LONDONSKOM UGOVORU: Da li nam je nuđena Velika Srbija?

Foto: University of California Library
Animozitet prema Jugoslaviji kao promašenom putu srpskog naroda uzrok je mnogih zabluda o istorijskoj istini vezanoj ne samo za trajanje te bivše države, već i za njen nastanak. Ugovor iz 26. aprila 1915. primer je takvih, pogrešnih, uverenja.

Krah SFR Jugoslavije kod velikog broja Srba propraćen je razočaranjem u taj sedmodecenijski "projekat", ubeđenjem da su i monarhistička i socijalistička Jugoslavija bili koraci unazad u istorijskoj sreći srpskog naroda, da je "pravljenje kuće sa Hrvatima najveća pogreška", ali i da su svi kasniji "problemi": "nastanak makedonske, crnogorske i bošnjačke nacije, te ekspanzija albanskog elementa na Kosovu i Metohiji posledica jedne od dve Jugoslavije".

Ta se pizma prema Jugoslaviji preslikala u laičkoj javnosti u kritiku svega što je bilo projugoslovensko, a uzdizanje svega onoga što je moglo da pomogne samostalnom putu Srba posle 1918. godine. Tako je kralj Aleksandar Prvi Karađorđević ispao "naivac koji nije poslušao Mišića" i "zaluđenik koji nije shvatao da Hrvati nemaju emocije, već samo interes" zbog čega je "glavom platio u Marselju".

Drugi veliki mitski momenat jeste Londonski ugovor. Sporazum iz 26. aprila 1915. postao je legendarno mesto poraza srpske pameti i samosvesti, svojevrsno novo Kosovo, ovaj put diplomatsko i intelektualno, zbog koga je Srbe "zadesio Jasenovac, Gradiška, Jadovno, Prebilovci", ali i "rat devedesetih".

Međutim, da li je bilo baš tako? Da li su zemlje Antante nešto nudile Srbiji, da li je, konačno, Srbija bila toliko bitna Velikoj Britaniji, Francuskoj i Rusiji u Prvom svetskom ratu kao što uobražavamo da jeste?

Mehanika protiv genetike, Prvi svetski rat u romanu "Levijatan" Skota Vesterfelda
Foto: Iz romana "Levijatan" Skota Vesterfelda

 

Početkom Prvog svetskog rata većina zemalja Starog kontinenta odabrala je stranu, ali ne i sve. Antanta i Centralne sile borile su se za naklonost Bugarske, Rumunije, Osmanskog carstva, a najviše za - Italiju. Za zemlju koja je imala oko 36 miliona ljudi, gotovo koliko i Francuska. Italija je imala neviđenu stratešku važnost: strana koja ju je imala uz sebe mogla je direktno da ugrozi srce operacija protivničkog saveza.

Ujedinjena 1871, Italija je razvila iredentizam, nameru da prisvoji sve u susednim zemljama u kojima žive Italijani, na osnovu "istorijskog prava" (željeni predeli bili su deo slavnog Rimskog carstva).

Tim znanjem rukovođene, Britanija, Francuska i Rusija ponudile su više i u Londonu 26. aprila 1915. sa Italijom sklopile sporazum koji je sredozemnu kraljevinu uveo u "prvu postavu" Antante. Svesna svoje važnosti, Italija je tražila prilično i to prilično je i dobila.

Osnovna težnja Italije bilo je "Mare nostrum" (Naše more) kako su tamo zvali Jadransko more, tj. istočna obala istog. Sporazumom u Londonu Italija je trebala od Austrije da dobije Južni Tirol (isti onaj čiji žitelji Austrijanci danas traže veliku autonomiju), Trst i deo Julijskih Alpa.

Članom 5. jadransku obalu sa Istrom do Rijeke, te severni deo Dalmacije, od Tribnja kod Gospića do rta Planka koji se nalazi između Šibenika i Splita, a sve sa velikom većinom ostrva. Član 6. Italiji je jamčio Valonu sa zaleđem u Albaniji i protektorat nad malom albanskom državom u središtu današnje države Albanije.

Nikola Pašić
Foto: Profimedia/ilustracija

 

SRBIJA U LONDONSKOM UGOVORU - BEZ ZNANJA 

A, sada o Srbiji. Za Srbiju, Crnu Goru i Hrvatsku (njen pomen implicira nameru da se Hrvatima da država) postoje pomeni o kojima isti entiteti nisu bili obavešteni. Tako u Članu 5. stoji da će "Hrvatskoj, Srbiji i Crnoj Gori u Gornjem Jadranu biti dodeljen potez od zaliva Volosko, sa lukama Rijeka, Novi i Karlobag do granice Dalmacije (pomenuti Tribanj)". 

Celokupan sadržaj ugovora, na francuskom i engleskom istovremeno, možete pogledati OVDE.

"U Donjem (južnom) Jadranu, u predelima koji su od interesa Srbije i Crne Gore, Srbiji i Crnoj Gori pripašće potez od Rta Planke do reke Drim, sa lukama Split, Dubrovnik, Kotor, Bar, Ulcinj i Sv. Jovan Medovski (Lješ), i sa ostrvima Veliki Drvenik, Mali Drvenik, Čiovo, Šolta, Brač, Jakljan i Koločep. Luka Drač ostaće nezavisnoj muslimanskoj državi Albaniji."

Članom 7. ističe se da će "Italija dozvoliti Srbiji, Crnoj Gori i Grčkoj da uzmu delove severne i južne Albanije ukoliko budu ispunjena obećanja njoj data (Južni Tirol, Julijski Alpi, Dalmacija i Valona), te da neće sprečiti Srbiju i Grčku da imaju zajedničku granicu na Ohridskom jezeru". 

Navodna mapa Srbije zagarantovana Londonskim ugovorom
Foto: Wikipedia

 

Priložena karta je personifikacija "pravog znanja", onoga što je Srbiji "obećano" u Londonu. Na karti su ucrtane i Bosna, Hercegovina, Slavonija sa Sremom i Bačka, mada o tim oblastim nema ni pomena. Za ove krajeve se inače razmišljalo o referendumu kao rešenju, gde bi glas naroda odabrao kojim putem dalje, ali takva prigoda nikada nije iskrsla u pravom smislu reči referendum.

Na kraju, najvažnije: argument protiv teze da je "Srbija suludo odbila i žrtvovala zarad onih koji će joj kasnije ruku ugristi", kako to obično kažu poznavaoci "prave istorije". Kraljevska vlada i javnost nisu imale uvid u sadržaj sporazuma jer je isti bio tajan. Srbija je, kao i ostali zainteresovan svet, za pojedinosti dogovora saznala tek posle revolucije u Rusiji kada je Lenjin, potiveći se tajnoj diplomatiji, obelodanio njegovu sadržinu.

Otuda Srbija nije mogla da se odrekne nečega što nije znala da ima, a pride ga nije ni imala, već se o "nagradi" razmišljalo u prilično nejasnim formulacijama. Drugo, ne manje važno, Srbija je pre dogovora u britanskoj prestonici, 7. decembra 1914. godine donela Nišku deklaraciju kojom je odabrala ujedinjenje sa "neslobodnom braćom u Austro-ugarskoj kao glavni ratni cilj".

SD info

SD kosovo

SD izbori 2020

SD hronika

SD svet

SD sirija

SD naoružanje

SD region

SD vojvodina

SD srpska istorija

SD beograd

SD društvo

Vremenska prognoza
Clear sky
4 Beograd